ÖABT Sosyal Bilgiler Deneme Sınavı 2 Çöz

Bir tarih öğretmeni, öğrencilerinden Osmanlı Devleti’nin XVIII. yüzyıldaki ıslahatlarını değerlendirirken günümüz demokratik yönetim anlayışını ölçüt almamalarını; dönemin askerî, ekonomik ve siyasi koşullarını dikkate almalarını istemiştir.

Öğretmenin öğrencilerde öncelikle geliştirmek istediği beceri aşağıdakilerden hangisidir?

Paleolitik Çağ’da insanlar mağara ve kaya sığınaklarında yaşamış, avcılık ve toplayıcılıkla geçinmiş, doğada hazır buldukları araçları kullanmışlardır. Buna karşılık Neolitik Çağ’da tarım ve hayvancılığın başlamasıyla köy yerleşmeleri ortaya çıkmıştır.

Bu değişimin aşağıdakilerden hangisine doğrudan ortam hazırladığı söylenebilir?

Hititlerde kralın yetkileri geniş olmakla birlikte Pankuş Meclisi’nin bazı konularda kralı denetleyebilmesi ve Tavananna’nın dinî-siyasi görevler üstlenmesi, bu devlette yönetimin bazı kurumsal unsurlara sahip olduğunu göstermektedir.

Bu bilgilerden hareketle Hititlerle ilgili aşağıdakilerden hangisine ulaşılabilir?

Fenikeliler, Doğu Akdeniz kıyılarında kurdukları koloniler aracılığıyla ticari faaliyetlerde bulunmuş ve alfabenin farklı toplumlara yayılmasında etkili olmuşlardır.

Bu durum Fenikelilerin aşağıdaki alanlardan hangisinde daha belirleyici rol oynadığını gösterir?

İlk Türk devletlerinde ülke, hanedan üyelerinin ortak malı kabul edilmiş; bu durum hükümdarın ölümünden sonra taht mücadelelerinin yaşanmasına ve devletin kısa sürede parçalanmasına neden olabilmiştir.

Bu durum aşağıdakilerden hangisiyle açıklanır?

Uygurların yerleşik yaşama geçmeleri; şehir kültürünün, mimarinin, tarımın ve yazılı hukuk belgelerinin gelişmesine katkı sağlamıştır.

Bu bilgilere göre Uygurlar için aşağıdakilerden hangisi söylenebilir?

Hz. Muhammed’in Mekke’den Medine’ye hicreti sonrasında Müslümanlar yalnızca dinî bir topluluk olmaktan çıkmış; siyasi, hukuki ve askerî örgütlenmeye sahip bir toplum hâline gelmiştir.

Bu gelişmenin İslam tarihi açısından en önemli sonucu aşağıdakilerden hangisidir?

Emeviler Dönemi’nde Arap olmayan Müslümanlara karşı uygulanan mevali politikası, İslam toplumunda eşitlik anlayışının zedelenmesine ve farklı gruplar arasında hoşnutsuzluğun artmasına yol açmıştır.

Bu durum aşağıdakilerden hangisini destekler?

Büyük Selçuklularda Nizamiye Medreseleri’nin kurulmasıyla devletin ihtiyaç duyduğu memurların yetiştirilmesi, bilimsel çalışmaların desteklenmesi ve Sünni düşüncenin güçlendirilmesi amaçlanmıştır.

Bu bilgilere göre Nizamiye Medreseleri aşağıdaki alanlardan hangileriyle doğrudan ilişkilidir?

Türkiye Selçukluları Dönemi’nde kervansarayların yaygınlaştırılması, ticaret yollarının güvenliğinin sağlanması ve tüccarların zararlarının devlet tarafından karşılanması ticareti geliştirmeye yönelik uygulamalardır.

Bu uygulamalar aşağıdakilerden hangisini gösterir?

Osmanlı Devleti’nin kısa sürede Balkanlarda ilerlemesinde; Bizans’ın eski gücünü kaybetmesi, Balkan devletleri arasındaki siyasi çekişmeler, iskân politikası ve hoşgörülü yönetim anlayışı etkili olmuştur.

Bu bilgilerden hareketle Osmanlı’nın Balkanlardaki ilerleyişiyle ilgili aşağıdakilerden hangisine ulaşılabilir?

Osmanlı Devleti’nde devşirme sistemiyle gayrimüslim ailelerin çocukları belirli kurallar çerçevesinde alınarak eğitilmiş, yeteneklerine göre saray hizmetlerinde veya kapıkulu ocaklarında görevlendirilmiştir.

Bu sistemin temel amacı aşağıdakilerden hangisidir?

Osmanlı Devleti’nde loncalar, üretim kalitesini denetlemiş, fiyat istikrarına katkı sağlamış, usta-çırak ilişkisini düzenlemiş ve meslek ahlakının korunmasına çalışmıştır.

Bu bilgilere göre loncalar aşağıdaki alanlardan hangisinde etkili olmuştur?

XVIII. yüzyılda Osmanlı Devleti, Avrupa karşısında askerî ve teknik alanlarda geri kaldığını fark etmiş; bu nedenle batı tarzı askerî okullar açmış, uzmanlar getirtmiş ve orduda düzenlemeler yapmıştır.

Bu gelişmeler aşağıdakilerden hangisinin göstergesidir?

Sened-i İttifak ile ayanların varlığı devlet tarafından tanınmış, buna karşılık ayanlar da padişaha bağlı kalmayı kabul etmiştir. Bu belge padişahın otoritesinin bazı yerel güçlerle paylaşılması bakımından önemlidir.

Bu durum aşağıdakilerden hangisine örnek gösterilebilir?

I. Dünya Savaşı sonunda imzalanan Mondros Ateşkes Antlaşması’nın “İtilaf Devletleri güvenliklerini tehdit eden bir durum ortaya çıkarsa herhangi bir stratejik noktayı işgal edebilecektir.” maddesi, Anadolu’nun işgaline hukuki dayanak olarak kullanılmıştır.

Bu madde aşağıdakilerden hangisini göstermektedir?

Erzurum Kongresi’nde “Millî sınırlar içinde vatan bir bütündür, parçalanamaz.” kararı alınmış ve manda-himaye anlayışı reddedilmiştir.

Bu kararlar aşağıdaki ilkelerden hangisini birlikte yansıtır?

Sivas Kongresi’nde Anadolu ve Rumeli’deki millî cemiyetler “Anadolu ve Rumeli Müdafaa-i Hukuk Cemiyeti” adı altında birleştirilmiştir.

Bu gelişmenin temel amacı aşağıdakilerden hangisidir?

TBMM’nin açılmasıyla millet iradesine dayalı yeni bir yönetim merkezi ortaya çıkmış; yasama ve yürütme yetkileri mecliste toplanmıştır.

Bu durum aşağıdakilerden hangisini gösterir?

Lozan Antlaşması’nda kapitülasyonların kaldırılması, Osmanlı borçlarının belirli esaslara bağlanması ve yabancı okullar konusunun Türkiye’nin iç işi sayılması, yeni Türk devletinin egemenlik haklarını güçlendirmiştir.

Bu bilgilere göre Lozan Antlaşması aşağıdakilerden hangisi açısından önemlidir?

Atatürk Dönemi’nde çıkarılan Medeni Kanun ile hukuk birliği sağlanmış, kadınlara miras ve boşanma gibi konularda erkeklerle eşit haklar tanınmış, resmî nikâh zorunlu hâle getirilmiştir.

Bu düzenleme aşağıdaki Atatürk ilkelerinden hangileriyle daha yakından ilişkilidir?

Soğuk Savaş Dönemi’nde dünya siyaseti büyük ölçüde ABD ve SSCB öncülüğündeki iki blok arasındaki ideolojik, askerî ve ekonomik rekabet etrafında şekillenmiştir.

Bu dönemin temel özelliği aşağıdakilerden hangisidir?

Bir haritada iki kent arasındaki uzaklık 6 cm, haritanın ölçeği 1/800.000’dir.

Buna göre bu iki kent arasındaki gerçek uzaklık kaç kilometredir?

Aşağıdaki özelliklerden hangisi büyük ölçekli haritalara aittir?

Türkiye’de dağların Kuzey Anadolu ve Toroslar boyunca kıyıya paralel uzanması, kıyı ile iç kesimler arasındaki ulaşımı zorlaştırmış ve kıyı iklimlerinin iç kesimlere sokulmasını sınırlandırmıştır.

Bu durum aşağıdakilerden hangisinin sonucudur?

İç Anadolu’da yazların sıcak ve kurak, kışların soğuk ve kar yağışlı geçmesi; yıllık sıcaklık farkının kıyı bölgelerine göre fazla olması karasal iklimin etkisini göstermektedir.

Bu iklim koşullarına bağlı olarak bölgede doğal bitki örtüsü genellikle aşağıdakilerden hangisidir?

Karadeniz Bölgesi’nde kıyı kesiminde yağışın fazla olması ve eğimin yüksekliği, akarsuların kısa boylu, hızlı akışlı ve enerji potansiyeli yüksek olmasına neden olur.

Bu durum aşağıdakilerden hangisini destekler?

Kıyı Ege’de dağların kıyıya dik uzanması, denizel etkinin iç kesimlere kadar sokulmasına ve kıyı ile iç kesimler arasında ulaşımın daha kolay olmasına katkı sağlar.

Bu durum Ege Bölgesi’nin hangi özelliğiyle açıklanır?

Türkiye’de nüfus yoğunluğu Marmara Bölgesi’nde fazla iken, Doğu Anadolu’nun yüksek ve engebeli alanlarında daha düşüktür.

Bu farklılıkta aşağıdakilerden hangisi birlikte etkili olmuştur?

Bir ülkede doğum oranlarının azalması, ortalama yaşam süresinin uzaması ve yaşlı nüfus oranının artması, nüfusun yaş yapısında değişime yol açar.

Bu durumun uzun vadede aşağıdakilerden hangisine neden olması beklenir?

Türkiye’de çay tarımının Doğu Karadeniz kıyılarında yoğunlaşmasında yıl boyunca nemli iklim koşulları ve bol yağış etkili olmuştur.

Bu durum tarımsal üretimde aşağıdaki faktörlerden hangisinin önemini gösterir?

Bir bölgede sanayinin gelişmesi; iş imkânlarını artırmış, göç almayı hızlandırmış, ulaşım ağlarının gelişmesine ve hizmet sektörünün büyümesine neden olmuştur.

Bu açıklama sanayileşmenin aşağıdaki sonuçlarından hangisini gösterir?

Akarsu vadilerinin derin yarıldığı, eğimin fazla olduğu ve arazi yapısının kırıklı olduğu alanlarda baraj yapımı için uygun koşullar oluşabilir.

Bu açıklama hidroelektrik enerji üretiminde aşağıdaki etmenlerden hangisinin önemini vurgular?

Küresel iklim değişikliği; sıcaklık artışı, kuraklık, ekstrem hava olayları ve deniz seviyesinin yükselmesi gibi sonuçlar doğurabilmektedir.

Aşağıdakilerden hangisi bu sürece uyum sağlamaya yönelik bir uygulamadır?

Siyasal iktidarın meşruiyeti, yönetilenlerin iktidarı haklı ve kabul edilebilir görmesiyle ilişkilidir. Demokratik toplumlarda bu meşruiyetin önemli kaynaklarından biri serbest ve düzenli seçimlerdir.

Bu açıklama aşağıdaki kavramlardan hangisiyle doğrudan ilişkilidir?

Üniter devlet yapısında ülke genelinde tek bir egemenlik, tek anayasa ve merkezi yasama yetkisi bulunur. Yerel yönetimler ise merkezi idarenin belirlediği hukuki çerçeve içinde faaliyet gösterir.

Bu açıklama üniter devletin hangi özelliğini vurgular?

Parlamenter sistemde yürütme organı genellikle devlet başkanı ve bakanlar kurulundan oluşur; hükümet parlamentoya karşı siyasal sorumluluk taşır.

Bu sistemde hükümetin parlamentoya karşı sorumlu olması aşağıdakilerden hangisini ifade eder?

Demokrasilerde yalnızca çoğunluğun seçim kazanması yeterli görülmez; azınlık haklarının korunması, temel hak ve özgürlüklerin güvence altına alınması ve hukukun üstünlüğü de gereklidir.

Bu açıklama aşağıdakilerden hangisini vurgular?

Kamuoyu; toplumdaki bireylerin belirli bir konuya ilişkin kanaatlerinin görünür hâle gelmesidir. Basın, sosyal medya, sivil toplum kuruluşları ve siyasal partiler kamuoyunun oluşumunda etkili olabilir.

Bu bilgilere göre kamuoyu aşağıdakilerden hangisi üzerinde etkili olabilir?

Anayasal devlet anlayışında devlet iktidarı anayasa ile sınırlandırılır, temel haklar güvence altına alınır ve yönetim organlarının yetkileri hukuk kurallarıyla belirlenir.

Bu durum aşağıdakilerden hangisini amaçlar?

Sivil toplum kuruluşları, yurttaşların ortak sorunlar veya amaçlar etrafında örgütlenerek kamu politikalarını etkilemelerine, toplumsal dayanışma oluşturmalarına ve katılımcılığı artırmalarına katkı sağlar.

Bu açıklama sivil toplum kuruluşlarının hangi işlevini vurgular?

Temel hak ve özgürlüklerin sınırlanması demokratik toplum düzeninin gereklerine, ölçülülük ilkesine ve hukuka uygun olmak zorundadır.

Bu açıklama aşağıdakilerden hangisini gösterir?

Sosyal bilgiler öğretiminde öğrencilerin tarihsel olayları, coğrafi süreçleri, ekonomik kararları ve vatandaşlık sorumluluklarını ilişkilendirerek anlamlandırmaları beklenir.

Bu durum sosyal bilgiler dersinin hangi özelliğiyle açıklanır?

Bir sosyal bilgiler öğretmeni, öğrencilerinden aile büyükleriyle görüşerek geçmişteki bayram kutlamaları, komşuluk ilişkileri ve çocuk oyunları hakkında bilgi toplamalarını istemiştir.

Bu etkinlikte kullanılan yöntem aşağıdakilerden hangisidir?

Bir toplumda bireylerin statüleri, rolleri, normları ve değerleri öğrenmesi; aile, okul, arkadaş çevresi ve medya gibi kurumlar aracılığıyla gerçekleşir.

Bu süreç aşağıdaki kavramlardan hangisiyle adlandırılır?

Bir kişi haber metnini okurken yazarın amacını, kullanılan görsellerin etkisini, başlığın yönlendirici olup olmadığını ve farklı kaynaklarda aynı bilginin doğrulanıp doğrulanmadığını sorgulamaktadır.

Bu davranış aşağıdaki becerilerden hangisine örnektir?

Bir öğrencinin sınırlı harçlığıyla hem sinemaya gitmek hem de kitap almak istemesi, ancak yalnızca birini seçebilmesi ekonomik kararların tercih yapmayı gerektirdiğini göstermektedir.

Öğrencinin seçmediği en iyi alternatif aşağıdaki kavramlardan hangisiyle ifade edilir?

Bir arkeolojik kazıda bulunan seramik parçaları, kemik kalıntıları, mimari izler ve araç gereçler geçmiş toplumların yaşam biçimi hakkında bilgi verir.

Bu tür buluntular tarih araştırmalarında aşağıdaki kaynak türlerinden hangisine örnektir?

Bir grup öğrencinin okul çevresindeki trafik güvenliği sorununu belirleyip gözlem yapması, ilgili kurumlarla görüşmesi, çözüm önerisi geliştirmesi ve sonuçları okul yönetimiyle paylaşması vatandaşlık eğitimi açısından önemlidir.

Bu çalışma aşağıdaki kazanımlardan hangisini daha çok destekler?

Kültür; dil, din, gelenek, sanat, hukuk, ahlak ve yaşam biçimi gibi maddi ve manevi unsurlardan oluşur. Kültür, kuşaktan kuşağa aktarılırken zaman içinde değişime de uğrayabilir.

Bu açıklamaya göre kültürle ilgili aşağıdakilerden hangisi söylenebilir?